Liderler Zirvesi’nin açılışının damga vurduğu üçüncü gün boyunca farklı panel ve konuşmalarda iklimsel krizin etkilerinin toplumsal her alanda hissedildiğine ve bu yüzden eyleme geçişin muazzam bir aciliyet teşkil ettiğine vurgu yapıldı. Günün “Sıfır Atık” teması kapsamında ele alınan konular arasında kaynak verimliliği, metan ve döngüsel ekonomi öne çıktı. Panellerde ve toplantılarda en fazla üstünde durulan konu ise spesifik olarak elektrifikasyona ve genel anlamda enerji dönüşümüne yapılan yatırımın yetersiz kaldığı ve ilgili tüm aktörlerin hem kamusal hem de özel yatırımları artırmanın yollarını bulmaları gerektiğiydi.
COP31’de Genel Gündem…
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefimiz Kapsamında Yenilenebilir Enerji Yatırımları Hızlanacak… 95 ülkeden 102 liderin katıldığı COP31 Liderler Zirvesi konferansın üçüncü gününde başladı. Açılış töreninde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva ve T.C. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan birer konuşma yaptılar.
BM Genel Sekreteri Guterres, Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefinin geçici olarak aşılmasının artık kaçınılmaz göründüğünü, ancak bunun kalıcı hâle gelmesini önlemek için mücadele edilmesi gerektiğini vurguladı. 2035'e kadar yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılmasını ve gelişmiş ülkelerin yıllık en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanı sağlamasını istedi. Açılışa genel sekreterin, fosil yakıtlara ilişkin ifadesi damga vurdu: “Fosil yakıtların aynı dinozorlar gibi tamamen ortadan kalkmalı. Ancak bu kendi başına gerçekleşebilecek bir şey değil zira, dinozorların aksine fosil yakıtların lobisi var.”
Avustralya Başbakanı Albanese, COP31'in uluslararası işbirliğinin somut sonuçlara dönüştüğü bir zirve olması gerektiğini belirtti ve öncelikler arasında temiz enerji yatırımlarının artırılması, elektrifikasyonun hızlandırılması, okyanusların korunması ve iklim finansmanına erişimin kolaylaştırılmasını saydı. Başbakan, farklı toplumlar arasındaki dengesizlikler hakkındaysa şunları söyledi: “İklim eylemlerinin yarattığı fırsatları onlara en fazla ihtiyaç duyan topluluklarla paylaşmalıyız.”
Abiy Ahmed, iklim finansmanının yalnızca miktarının değil, ne zaman ve hangi koşullarda sağlandığının da önemli olduğunu vurguladı. Gelişmekte olan ülkelerin afetler yaşandıktan sonra değil, afetler meydana gelmeden önce harekete geçebilmeleri için öngörülebilir ve erişilebilir finansmana ihtiyaç duyduğunu söyledi. Ahmed, ülkesindeki milyonlarca ağaç dikme girişimini şu sözlerle destekledi: “Etiyopya hepimize doğa ile uyum içinde yaşamayı ve çocuklarımıza nasıl bir miras bırakacağımıza dikkat etmemiz gerektiğini öğretiyor.”
Brezilya Devlet Başkanı Lula bilimin ve çok taraflı uluslararası işbirliğinin hâlâ saldırı altında olduğunu belirterek ülkeleri iklim diplomasisine bağlı kalmaya çağırdı. Devlet Başkanı, jeopolitik gerilimlerin, savaşların ve enflasyonun iklim krizini küresel gündemin gerisine itmemesi gerektiğini belirtti: “Gelecek nesillerin nasıl hayatta kalacaklarını düşünmek yerine silah ve tarifelerden bahsetmeye başladık. Hatta bazıları, enerji dönüşümünü bir güvenlik tehdidi olarak algılamaya başladılar.”
Son olarak söz alan Cumhurbaşkanı Erdoğan, COP31'in yeni taahhütler açıklamaktan ziyade mevcut iklim hedeflerinin somut eylemlere ve ölçülebilir sonuçlara dönüştürüldüğü bir “Uygulama COP'u” olmasını hedeflediklerini vurguladı. Bu doğrultuda önümüzdeki 10 yılda elektrik kullanımının yüzde 50 artırılması, atık üretimindeki artışın yarıya indirilmesi ve sanayide döngüsel ekonomi uygulamalarının yaygınlaştırılması gibi öncelikleri öne çıkardı. Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi kapsamında yenilenebilir enerji yatırımlarının, enerji verimliliğinin ve sektörlerin karbonsuzlaşmasının hızlandırılacağını belirtti. Ayrıca gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanına, temiz teknolojilere ve kapasite geliştirme imkânlarına erişiminin kolaylaştırılması, iklim değişikliğine karşı kırılgan ülkelerin desteklenmesi ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi. Sıfır Atık hareketine ayrı bir parantez açan Cumhurbaşkanı şunları söyledi: “Hareketin başladığı 2017'de yüzde 13 civarında olan ulusal geri kazanım oranımız, 2025 yıl sonu itibarıyla yüzde 40'a yaklaştı. 90 milyon ton atık ekonomimize kazandırıldı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun kararıyla 30 Mart'ın Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edilmesi ise ortak mücadelemizin küresel bir kazanıma dönüşebildiğinin en güzel örneği oldu.”
Sıfır Atık Vakfı Başkanı Emine Erdoğan: Atık çöp kutusunda değil, kararda başlar… COP31 kapsamında düzenlenen “Devlet ve Hükümet Başkanlarının Eşleri İçin Üst Düzey Toplantı: Küresel Sıfır Atık İttifakı’nın Başlatılması” başlıklı toplantıda, atık oluşumunun önlenmesi, kaynakların verimli kullanılması ve uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi ele alındı. Sıfır Atık Vakfı Başkanı Emine Erdoğan, iklim krizine ilişkin raporların ötesine geçilerek somut adımlar atılması gerektiğini vurguladı. Dokuz yıl önce Türkiye'de başlatılan Sıfır Atık Hareketi'nin evlerden okullara, belediyelerden fabrikalara uzanan bir sisteme dönüştüğünü belirten Erdoğan, bu süreçte geri kazanım oranının yüzde 13'ten yüzde 37'nin üzerine çıktığını ifade etti. Atığın çöp kutusunda değil, kararda başladığını söyleyen Erdoğan, atık yönetiminde başarının yalnızca geri dönüşüm oranlarıyla değil, oluşması önlenen atık miktarıyla da değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. Daha az kaynakla daha yüksek yaşam kalitesine ulaşmanın kalkınma anlayışının merkezinde yer alması gerektiğini belirten Erdoğan, küresel üretim ve tüketim modellerinin doğal kaynaklar üzerindeki baskısını azaltmanın önemini vurguladı. Toplantıda tanıtılan Küresel Sıfır Atık İttifakı'nın ülkeler arasında bilgi paylaşımını, ortak projeleri ve yerel çözümlerin yaygınlaştırılmasını hedeflediğini açıklayan Erdoğan, ittifakın sıfır atık ve döngüsel ekonomi, plastik ve ambalaj atıkları, sıfır atık bölgeleri, gıda ve organik atıklar ile eğitim ve gençlik olmak üzere beş öncelikli alanda çalışacağını belirtti.
1,5 Derece Hedefi için İklim Politikaları Güçlendirilmeli… COP31 kapsamında düzenlenen “Net Sıfır Hedefleri ve Paris Anlaşması Doğrultusunda Gelecekteki Dönüşüm Yolları” başlıklı oturumda, küresel emisyon azaltım hedefleri, net sıfıra geçiş senaryoları ve iklim politikalarının uygulanmasındaki zorluklar ele alındı. Ülkelerin mevcut taahhütlerinin Paris Anlaşması hedeflerini karşılamakta yetersiz kaldığına dikkat çekilirken uluslararası işbirliğinin ve bilimsel modellemelerin önemi vurgulandı. Utrecht University profesörü Dr. Detlef van Vuuren, Avrupa Birliği'nin ELEVATE projesi kapsamında farklı ülkelerin iklim politikalarını ve dönüşüm senaryolarını analiz ettiklerini belirtti. Mevcut eğilimlerin küresel sıcaklık artışını ancak, yaklaşık 2,6 derece seviyesinde tutabildiğine işaret eden van Vuuren, 1,5 derece hedefine yaklaşmak için fosil yakıt kullanımının önemli ölçüde azaltılması, yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılması ve elektrifikasyonun hızlandırılması gerektiğini ifade etti. University of Potsdam araştırma departmanı başkanı Prof. Dr. Elmar Kriegler ise yeşil teknolojilerin gelişmesine rağmen siyasi ve ekonomik gelişmelerin iklim eylemini yavaşlattığını belirtti. Kriegler, 350'den fazla yeni senaryo geliştirdikleri Scenarios Compass çalışmasıyla enerji dönüşümüne ilişkin verileri sürekli güncellemeyi ve politika yapıcılara yol göstermeyi amaçladıklarını aktardı. Oturumda, net sıfır hedeflerine ulaşmanın bilimsel verilerle desteklenen politikaların hayata geçirilmesine ve uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesine bağlı olduğu vurgulandı.
Net Sıfır’a Ulaşmak İçin 35x35’e Ulaşmak Şart… Green Grids Initiative (GGI) ve Uneza’nınortaklaşa düzenledikleri “Accelerating Action on Grids and Electrification” başlıklı panelde net sıfır ve 1,5 derece hedeflerine ulaşmanın yolunun 35x35 hedefine ulaşmaktan geçtiğine vurgu yapıldı. GGI Başkanı Marcus Stewart 35x35’in karbon emisyonlarını azaltmada elzem bir rol oynayacağını ancak, dünya genelinde şebekelerin modernize edilmediği takdirde bu hedefe ulaşmanın imkansız olacağını belirtti. GGI’ın öngörülerine göre bu hedefe ulaşmak adına her yıl 1 trilyon dolar şebeke yatırımı gerekiyor. Panelde konuşan COP31 Eylem Ajandası Direktörü Dr. Tuğba Dinçbaş ise her ülkenin içinde bulunduğu koşulların farklı olduğunu ve bu yüzden elektrifikasyon yolculuklarının da farklı olacağına vurgu yaptı. Dinçbaş, bu sebepten ötürü, elektrifikasyon girişimlerinin uluslararası işbirliği olmadan başarılı olamayacağını ifade etti. GGI’ın panelde lansmanını yaptığı Technical Assistance ve Solutions Hub, farklı ülkelere kişiselleştirilmiş çözümler ve eğitim programları sunarak modernleşmenin hızını artırırken, maliyetini aşağıya çekecek.
Su Dayanıklılığını Artırmak İçin Bütüncül Planlama, İşbirliği ve Finansman Gerekiyor… COP31 kapsamında düzenlenen “Su Havzalarından Şehirlere Su Dayanıklılığı: Su ve İklim Eyleminde İlerleme Kanıtları ve Çözümler” başlıklı oturumda, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi ve iklim değişikliğine uyum süreçlerindeki zorluklar ele alındı. COP31 İklim Üst Düzey Şampiyonu Özel Danışmanı Neil Khor, su ve iklim eylemine yönelik yol haritalarının gençleri, kadınları ve kırılgan grupları kapsaması gerektiğini vurguladı. İlbankUluslararası İlişkiler Departmanı Başkanı Şevket Altuğ Taşdemir, su yönetiminde ulusal planlarla yerel ihtiyaçların uyumlu hale getirilmesinin önemine dikkat çekerek belediyeler arasındaki koordinasyonun ve finansmana erişimin güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Brezilya İklim Değişikliği Ulusal Sekreteri Adelberto Maduf, su dayanıklılığına yönelik değerlendirmelerde stratejik planlama açısından ilerleme kaydedildiğini ancak finansman eksikliğinin uygulamaların önündeki en büyük engellerden biri olduğunu ifade etti. Victoria Gölü Havzası Komisyonu Genel Sekreter Yardımcısı Coletha U. Ruhamya ise su kirliliği ve kaynak yönetimi sorunlarının çözümünde uzun vadeli stratejilere ihtiyaç duyulduğunu belirterek kamu ve özel sektör işbirliğinin önemini vurguladı. Oturumda, su dayanıklılığı hedeflerine ulaşmanın planlama ile uygulama arasındaki boşluğun kapatılmasına ve yerel yönetimlerin kapasitesinin güçlendirilmesine bağlı olduğu belirtildi.
Fosil Yakıtlardan Kaynaklanan Karbon Emisyonları Azalırken Toplam Küresel Emisyonlar Artmaya Devam Ediyor… COP31 kapsamında University of Exeter öncülüğünde hazırlanan Global Carbon Budget 2026 raporunun bulguları paylaşıldı. Araştırmaya göre fosil yakıtlardan kaynaklanan küresel karbondioksit emisyonlarının 2026'da yüzde 0,4 azalarak 38,2 milyar tona gerilemesi bekleniyor. Güneş ve rüzgar enerjisinin yaygınlaşması ve elektrikli araç kullanımındaki artış bu düşüşü desteklerken, bölgesel çatışmaların petrol tüketimi üzerindeki etkisi de belirleyici oldu. Ancak ormansızlaşma ve arazi kullanımındaki değişikliklerden kaynaklanan emisyonların artmasıyla toplam küresel CO₂ emisyonlarının 43,3 milyar tona ulaşacağı öngörülüyor. Rapora göre dünya genelinde artan enerji talebinin yaklaşık üçte ikisi güneş ve rüzgar enerjisi ile elektrikli araçların yaygınlaşması sayesinde karşılanıyor. Buna karşın temiz enerji teknolojilerindeki büyüme, emisyonlarda kalıcı bir düşüş sağlamak için henüz yeterli değil. Araştırmaya liderlik eden University of Exeter'den Prof. Pierre Friedlingstein, raporun bulgularını şöyle değerlendirdi: “Fosil yakıtlardan kaynaklanan CO₂ emisyonlarındaki düşüş cesaret verici, ancak kısmen jeopolitik gelişmelerden kaynaklanan bir azalma sürdürülebilir bir iklim çözümü değil.” Raporda ayrıca küresel sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlandırmak için kalan karbon bütçesinin, mevcut emisyon hızıyla dört yıldan kısa sürede tükenebileceği uyarısı yapıldı.
Dağlık Bölgelerde Kapasite Artırımı Çok Yavaş İlerliyor…COP31 kapsamında düzenlenen “Strengthening Capacities for Climate Resilience in Mountain Regions: Needs, Experiences andGaps” başlıklı panelde dağlık bölgelerde yaşanan kapasite artırımı sorunları tartışıldı. Katılımcılar dağlık bölgelerin iklim değişikliğinden en kötü etkilenen bölgeler olduğunu ancak dağlarda yaşananların etkilerinin dünyanın her yerindeki su güvenliğini ve enerji üretimini etkilediğinin altını çizdiler. Mountain Group Başkanı Dinara Kemelova bölgede buzullar konusunda uzmanlaşan çalışan, finansman ve teknoloji kısıtlılığı yaşandığını ifade etti ve özellikle de sürekli takip ve erken uyarı sistemlerine yatırım yapılması gerektiğinin altını çizdi. International Center for Integrated Mountain Development Başkanı Kunzang ise bölgenin en büyük sorununun veri paylaşım mekanizmaları, dağ spesifik bilgi ve adaptasyon ve uygulama planlarının noksanlığı olduğunu söyledi. Katılımcılar, diğer birçok panelde olduğu gibi, kapasite artırımı için uluslararası işbirliğinin şart olduğuna vurgu yaptılar.
Gençlerin hazırladığı belgeseller, iklim krizinin yerel etkilerini küresel karar alma süreçlerine taşıyor… COP31 kapsamında düzenlenen Youth Climate Report 2026 oturumunda, gençlerin iklim değişikliğine ilişkin deneyimlerini, araştırmalarını ve çözüm önerilerini belgesel filmler aracılığıyla görünür kılmayı amaçlayan proje tanıtıldı. 2011'de başlatılan ve 2016'dan bu yana Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Sekretaryası (UNFCCC) ile iş birliği içinde yürütülen proje, gençlerin hazırladığı kısa belgeselleri interaktif bir dünya haritasında bir araya getiriyor. Bu yıl 75 yeni filmin eklendiği platformda, 170 ülkeden yaklaşık 1.300 belgesel bulunuyor. Özellikle uzak bölgelerde ve yerli topluluklarda düzenlenen eğitim programları, gençlerin kendi çevrelerinde yaşanan iklim sorunlarını belgelemelerine ve uluslararası kamuoyuyla paylaşmalarına olanak sağlıyor. Oturumda projenin işleyişi anlatılırken 1.5 Degrees of Peace, Deafness in Ghana ve Oerias adlı belgesellerden kısa bölümler gösterildi. Proje, gençlerin iklim mücadelesindeki rolünü yalnızca farkındalık yaratmakla sınırlamayıp yaşadıkları bölgelerden topladıkları bilgi ve deneyimlerin iklim politikalarının geliştirilmesinde değerlendirilmesini amaçlıyor.
Sürdürülebilir Biyoenerji, Fosil Yakıtlara Bağımlılığı Azaltırken Enerji Güvenliğini ve Yerel Ekonomileri Destekliyor… COP31 kapsamında Dünya Biyoenerji Birliği (WBA) tarafından düzenlenen “Modern Biyoenerjiyle Enerjiye Erişim ve Enerji Güvenliği: Yerel Çözümlerden Küresel Etkiye” başlıklı oturumda, sürdürülebilir biyoyakıtların enerji dönüşümündeki rolü ve farklı ülkelerdeki uygulamaları ele alındı. Elektrifikasyonun enerji dönüşümünün merkezinde yer almasına rağmen özellikle havacılık ve ağır taşımacılık gibi sektörlerde tek başına yeterli olmadığı, sürdürülebilir biyoyakıtların mevcut araç ve altyapılardan kaynaklanan emisyonları azaltmak için önemli bir alternatif sunduğu belirtildi. Ülkelerin enerji sistemleri, kaynakları ve teknolojik kapasiteleri arasındaki farklılıkların dikkate alınması gerektiği vurgulanırken üretim yatırımlarının artırılması, tutarlı politikaların geliştirilmesi ve birbirinden kopuk sertifikasyon sistemlerinin uyumlaştırılması öne çıkan öncelikler oldu. Brezilya'nın biyoyakıt deneyimi ile Asya-Pasifik bölgesinde sürdürülebilir havacılık yakıtlarına yönelik çalışmalar, yerel çözümlerin ölçeklendirilmesine örnek gösterildi. São Paulo Üniversitesi Profesörü ve IEA Bioenergy Task 39 Lideri Glaucia Souza, ülkelerde politikaların farklı hızlarda ilerlediğine dikkat çekerek şöyle dedi: “Diyalogdan somut kurumsal programlara geçmemiz gerekiyor.” Asia SAF Association Direktörü Renee Tomlin ise enerji dönüşümünün daha geniş hedeflerine işaret etti ve ekledi: “Mesele yalnızca fosil yakıtlardan uzaklaşmak değil, dayanıklı, kapsayıcı ve güvenli bir enerji sistemi oluşturmak."
Yenilenebilir Enerji Yatırımlarında Uzun Vadeli Sürdürülebilirlik Için Yerel Kapasite Öne Çıkıyor… COP31 kapsamında, 11 Kasım’da Avustralya Pavyonu’nda düzenlenen “Enerjiyi Kesintisiz Kılmak: Güneş Enerjisi Sistemlerinin Teknolojinin Ötesinde Sürdürülebilirliği" başlıklı oturumda, Pasifik ada ülkelerinde yenilenebilir enerji altyapısının uzun vadeli sürdürülebilirliği ele alındı. Avustralya'nın 75 milyon Avustralya doları bütçeli Renew Pacific programı kapsamında yedi ülkede 15 projenin hayata geçirilme sürecinde olduğu, bu projelerle 257 binden fazla kişiye temiz enerji erişimi sağlanmasının hedeflendiği belirtildi. Avustralya İklim Değişikliği Büyükelçisi Will Nankervis, Solomon Adaları'nda bir okula kurulan güneş enerjisi ve batarya sisteminin şiddetli bir tropikal siklon sırasında kesintisiz çalışmaya devam ettiğini aktararak iklime dirençli altyapının önemine dikkat çekti. Vanuatu'da 41 sağlık merkezine güneş enerjisi sağlayan projenin aşıların saklanması, acil müdahaleler ve doğum hizmetlerinin güçlendirilmesine katkı sunduğu ifade edildi. Papua Yeni Gine'nin Kuzey Bougainvillebölgesinde ise Save the Children işbirliğiyle yürütülen projenin 1500'den fazla çocuk ve 50 öğretmenin eğitim koşullarını iyileştirmesinin hedeflendiği paylaşıldı. Oturumda, yenilenebilir enerji sistemlerinin başarısının yalnızca kurulumla değil, uzun vadede çalışır durumda kalmalarıyla ölçülmesi gerektiği vurgulandı. Bu doğrultuda yerel teknisyenlerin yetiştirilmesi, uzaktan izleme sistemleri, toplulukların altyapı yönetimine katılımı ve bakım maliyetlerinin başlangıçtan itibaren finansman planlarına dahil edilmesi öncelikli alanlar arasında gösterildi. Enerji dönüşümünün kalıcı etkisinin, teknolojik yatırımların yanı sıra yerel insan kaynağının ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesine bağlı olduğu belirtildi.
İklim Değişikliğiyle Mücadele, Ulusal Güvenlik Politikalarının Ayrılmaz Bir Parçası Hâline Gelmeli… COP31 kapsamında Alman Küresel Değişim Danışma Konseyi (WBGU) tarafından düzenlenen “Güvenlik Çağında İklim: Ortak Faydalar ve Çıkar Çatışmaları” başlıklı oturumda, iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı ve jeopolitik riskler arasındaki bağlantılar ele alındı. Artan güvenlik kaygılarının iklim politikalarını gündemin gerisine ittiği, oysa çevresel krizlerin gıda ve su güvenliğinden insan sağlığına, ekonomik istikrardan toplumsal dayanıklılığa kadar pek çok alanda yeni riskler yarattığı vurgulandı. Yenilenebilir enerjiye geçişin ülkelerin enerji bağımsızlığını güçlendirebileceği, ormanlar ve sulak alanlar gibi doğal ekosistemlerin korunmasının ise sel, aşırı sıcaklık ve diğer afetlere karşı önemli bir savunma sağlayabileceği belirtildi. Bu çerçevede, doğal altyapının geleneksel fiziksel altyapıyla eşit önemde değerlendirilmesi ve güvenlik planlamasına dahil edilmesi gerektiğine dikkat çekildi. Oturumda ayrıca sınır ötesi ekosistemlerin ve su kaynaklarının ortak yönetiminin ülkeler arasında güven oluşturarak çatışmaların önlenmesine katkıda bulunabileceği ele alındı. Konuşmacıların politika önerileri arasında iklim ve biyoçeşitlilik risklerinin ulusal güvenlik stratejilerine dahil edilmesi, sistemik risk analizlerinin geliştirilmesi ve çevresel önlemlerin toplumsal etkilerinin dikkate alınması öne çıktı.
Kadınların İklim Ekonomisindeki Rolü… COP31 kapsamında Mavi Bölge'de gerçekleştirilen “She Leads: Kadınlar İklim Ekonomisini Yeniden Şekillendiriyor” başlıklı üst düzey yuvarlak masa toplantısı, çok farklı sektörlerden küresel liderleri bir araya getirdi. Limak Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Özdemir'in moderatörlüğünde düzenlenen toplantıda kadınların iklim ekonomisine yön veren yatırım, finansman ve politika kararlarında daha etkin roller üstlenmelerinin yolları masaya yatırıldı ve kadın liderliğindeki iklim girişimlerinin finansmana erişiminden sürdürülebilir altyapı yatırımlarına, kamu politikalarından toplumsal dönüşüme uzanan başlıklar değerlendirildi.
Toplantının açılış konuşmasını yapan Kosova Cumhuriyeti'nin altıncı Cumhurbaşkanı VjosaOsmani-Sadriu, kadınların iklim dönüşümünde karar verici konumda bulunmasının önemine dikkat çekerek şunları söyledi: “Kadınlar iklim ekonomisine katılmakla yetinmemeli, bu ekonomiyi şekillendirmeli ve kurallarını belirlemeli. İklim dönüşümü aynı zamanda fırsatların ve ekonomik gücün yeniden dağılımıyla ilgili bir adalet meselesidir. Kadınların yalnızca karar masalarında yer alması yeterli değil. Yatırım kararlarını şekillendirmeleri, finansmana erişmeleri ve geleceğin sektörlerinde liderlik üstlenmeleri gerekiyor.”
COP31 CEO'su Fatma Varank ise şunları söyledi: “Kadınlar, iklim değişikliğinden ve adil geçiş sürecinden en fazla etkilenen kesimler arasında. Bu nedenle COP toplantılarında aktif rol almaları ve müzakerelere doğrudan katılmaları büyük önem taşıyor. Bugün COP31'in müzakere masalarında çok sayıda kadın görev yapıyor. Ülkeler adına müzakereleri yürüten, uzlaşma sağlanması için çalışan kadınların önemli bir bölümü yeterince görünür değil. Müzakerelerde sorumluluk üstlenen bu kadınların karar verici ve yönetici konumlara gelmesi için önümüzde önemli bir fırsat var. Kadınların gücünü COP31'in sonuçlarına ve alınacak kararlara da yansıtmayı hedefliyoruz.”
Elektrifikasyon Yatırımları Yetersiz… COP31 kapsamında düzenlenen “From Plans toProjects: Investing in Implementation” başlıklı üst düzey yuvarlak masa toplantısında hem elektrifikasyon hem de genel anlamda enerji dönüşümü girişimlerinin yatırım çekmede karşılaştıkları zorluklar ele alındı. Panelde 35x35 hedefine ulaşmak için elektfirikasyona yılda 3,5 trilyon dolar yatırım yapılması gerektiği, hâlihazırdaki yatırımın ise 1,8 trilyon civarında olduğu belirtildi. Enerjiye yatırımın uzun vadeli getirilerinin herkesçe malum olduğunu ancak baştaki maliyetlerin yatırımcıları korkuttuğunu ifade eden OECD Genel Sekreteri Mathias Corman dönüşüme yatırımları artırmanın üç yolu olduğunu ifade etti: Politika ve düzenlemelerin net, tutarlı ve istikrarlı olmaları; ülkelerin liderlik ettikleri yatırım platformlarının yaygınlaşması;kamu ve özel şirketlerin ortaklık kurarak maliyetleri paylaşmaları. COP31 Eylem Ajandası Direktörü Dr. Tuğba Dinçbaş ise hızlandırılmış elektrifikasyonun, iklimsel hedefleri ekonomik fayda dönüştürmenin en etkili yollarından biri olduğuna işaret etti.
Sıfır Atık Uygulamaları, İklim Hedeflerini Yerel Kalkınma ve Ekonomik Fırsatlara Dönüştürüyor… COP31 kapsamında Türkiye Pavilyonu'nda düzenlenen “Kalkınma İş Birliğinde Sıfır Atık: İklim Hedeflerinden Uygulamaya” başlıklı oturumda, sıfır atık ve döngüsel ekonomi uygulamalarının uluslararası kalkınma iş birlikleri aracılığıyla yaygınlaştırılması ele alındı. TİKA'nın son iki yılda 30'dan fazla ülkede yürüttüğü 65 proje üzerinden, atıkların ekonomik değere dönüştürülmesinin yerel istihdamı desteklediği ve iklim dayanıklılığını güçlendirdiği aktarıldı. Kenya'da kadın kooperatiflerinin organik atıkları hayvan yemine dönüştürerek gelir elde etmesi, bu yaklaşımın somut örneklerinden biri olarak paylaşıldı. Oturumda, başarılı uygulamaların farklı ülkelerin ihtiyaçlarına uyarlanmasında Güney-Güney ve üçlü iş birliği modellerinin rolü öne çıktı. Bu kapsamda, COP31'in ardından altı ay içinde yerel ortakları, finansman kaynakları ve ölçülebilir hedefleri belirlenmiş pilot projelerin geliştirilmesi önerildi. TİKA Başkanı Abdullah Eren, küresel hedefler ancak yerel düzeyde insanların hayatlarını değiştirdiğinde anlam kazanır diyerek uygulama odaklı yaklaşımın önemini vurguladı. Oturumda sık sık başarılı çözümlerin tekil projeler olarak kalmaması, kalıcı etki yaratabilecek daha geniş ortaklıklara dönüştürülmesi gerektiğine dikkat çekildi.
Mehmet Fatih Kacır: Sanayi Dönüşümümüzü Uzun Vadeli İklim Hedeflerimizle Uyumlu Kılıyoruz… T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, COP31 kapsamında düzenlenen “Küresel Finans Zirvesi” başlıklı oturumda konuştu. Bir yandan sanayi kalkınmayı sürdürürken, bir yandan da sanayi dönüşümünü uzun vadeli iklim hedefleriyle uyumlu kılma kararlığını sürdürdüklerini ifade eden Kacır, düşük karbonlu sanayi teknolojilerinin yaygınlaşması adına attıkları adımları şöyle açıkladı: “Dünya Bankası ile geliştirdiğimiz ortaklıklar kapsamında sanayi kuruluşlarımız, KOBİ'lerimiz ve yeşil teknoloji girişimlerimiz için 1 milyar doların üzerinde finansmanı harekete geçirdik. Ayrıca sanayide karbonsuzlaşmayatırımlarını hızlandırmak, finanse edilebilir proje havuzu oluşturmak ve yeşil sanayi dönüşümümüzü destekleyecek uluslararası sermayeyi seferber etmek amacıyla EBRD, Dünya Bankası ve IFC iş birliğinde Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu'nu (TIDIP) kurduk.” Kacır, platformun 2030 yılına kadar 5 milyar avronun üzerinde karbonsuzlaşmayatırımını hayata geçirmeyi ve yıllık 20 milyon ton karbondioksit eş değerinin üzerinde emisyon azaltımı sağlamayı hedeflediğini belirtti.
Döngüsel Ekonomi İçin Küresel Bilgi Paylaşım Ağı Girişimi Tanıtıldı… COP31 kapsamında düzenlenen “Döngüsel Ekonomi Bilgi Paylaşım Ağı’nın Lansmanı" başlıklı oturumda, döngüsel ekonomi uygulamalarının küresel ölçekte yaygınlaştırılması ve ülkeler arasında bilgi, teknoloji ve finansman işbirliğinin güçlendirilmesi ele alındı. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan’ın sunumunda, 2035 yılına kadar küresel döngüsel malzeme kullanım oranının en az yüzde 15’e çıkarılması hedefi paylaşıldı. Türkiye’nin 2025–2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında ise altı stratejik tema, 22 hedef ve 53 eylem belirlendiği, ambalaj, batarya ve araçlar, elektronik, gıda ve biyokütle, inşaat, plastik ve tekstil olmak üzere yedi öncelikli sektöre odaklanıldığı aktarıldı. Stratejinin Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefini desteklemesi, kaynak verimliliğini artırması, ithalat bağımlılığını azaltması ve uluslararası rekabet gücünü geliştirmesi amaçlanıyor. Oturumda tanıtılan Döngüsel Ekonomi Bilgi Paylaşım Ağı’nın, ülkeleri, uluslararası kuruluşları, finansal kurumları ve özel sektörü gönüllü işbirliği temelinde bir araya getirmesi öngörülüyor. Çalışmaların üç temel eksende ilerleyeceği belirtildi: döngüsel ekonominin ulusal iklim politikalarına entegrasyonu, ölçeklenebilir sektörel projelerin ve teknolojik işbirliklerinin geliştirilmesi, kamu ve özel sektör yatırımlarının harekete geçirilmesi. Temel hedefin, ortak bilgi birikimini somut projelere, uygulanabilir yatırımlara ve ölçülebilir iklim kazanımlarına dönüştürmek olduğu vurgulandı.
Şehirlerin İklim Taahhütlerini Yıllık ve Ölçülebilir Eylemlere Dönüştürmesi Öne Çıkıyor… COP31 kapsamında düzenlenen “Küresel İklim Taahhütlerinin Yıllık Eylem Planlarıyla Hayata Geçirilmesi" başlıklı oturumda, C40 Cities ve Küresel Belediye Başkanları İklim ve Enerji Sözleşmesi (GCoM) işbirliğiyle şehirlerin iklim hedeflerini somut uygulamalara dönüştürme çalışmaları ele alındı. Oturumda, şehirlerin her yıl gerçekleştirdikleri ve bir sonraki yıl için taahhüt ettikleri iklim eylemlerini paylaştığı girişim kapsamında 2025 yılında 40 olan yıllık eylem taahhüdü sayısının 2026'da yaklaşık 70'e yükseldiği belirtildi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkan Vekili Nuri Aslan, Tarihi Yarımada'da düşük emisyon bölgesi oluşturulmasına yönelik fizibilite çalışmalarını 2026 sonuna kadar tamamlama taahhüdünü yineleyerek uygulamayla trafik yoğunluğunun yüzde 20'ye kadar azaltılmasının hedeflendiğini aktardı. İstanbul'da 17 ilçede 2 bin 400 elektrikli bisikletin kullanıma sunulduğunu belirten Aslan, 2027'de sistemin genişletilerek metro, otobüs ve vapur hatlarıyla bütünleştirilmesinin planlandığını ifade etti. Fas'ın Şafşavan kentinde belediye binalarının yaklaşık yüzde 50'sinde bulunan güneş panellerinin 2027'de tüm belediye binalarına yayılması hedeflenirken, Tanzanya'nın Darüsselam kentinde en az 500 kayıt dışı atık çalışanının kayıt altına alınması ve iki atık geri kazanım tesisinin kurulması planları paylaşıldı. Avustralya temsilcisi, ülkede her üç haneden birinin çatısında güneş paneli bulunduğunu ve bazı bölgelerde uygun hanelere günde üç saat ücretsiz yenilenebilir elektrik sağlandığını aktardı. Oturumun kapanışında konuşan Londra Belediye Başkanı ve C40 Eş Başkanı Sadiq Khan ise C40 üyesi şehirlerin dörtte üçünün kişi başına düşen emisyonlarını ulusal hükümetlerinden daha hızlı azalttığını belirterek Londra'nın aşırı sıcaklara hazırlık planına dikkat çekti. Oturumda, şehirlerin iklim politikalarının uygulanmasında kritik rol oynadığı; yerel yönetimlerin finansmana erişiminin güçlendirilmesi, ulusal hükümetlerle işbirliğinin artırılması ve uzun vadeli taahhütlerin her yıl ölçülebilir sonuçlara dönüştürülmesi gerektiği vurgulandı.
GarantiBBVA@COP31
Jeotermal Enerjinin Potansiyelini Açığa Çıkarmak İçin Finansman Engelleri Aşılmalı…Kesintisiz enerji üretme kapasitesiyle yenilenebilir enerji dönüşümünde stratejik bir rol üstlenebilecek jeotermal enerji, yeni sondaj teknolojileri sayesinde geleneksel kaynak bölgelerinin ötesine yayılma potansiyeli taşıyor. COP31 kapsamında BBVA ve Garanti BBVA Pavilyonu'nda düzenlenen “Ayaklarımızın Altındaki Isı: Jeotermal Enerji ve Enerji Bağımsızlığına Giden Yol” başlıklı oturumda, bu potansiyelin yatırımlara dönüşmesi için teknolojik gelişmelerin uygun finansman modelleri ve düzenleyici çerçevelerle desteklenmesi gerektiği vurgulandı.
Rocky Mountain Institute'tan Mark Dyson'ın moderatörlüğünde gerçekleştirilen oturumda Project InnerSpace, IGNIS H2 Energy, Damn(us) Enerji, BBVA ve Avrupa Komisyonu temsilcileri, jeotermal enerjinin yaygınlaşmasının önündeki engelleri değerlendirdi. Project InnerSpace Politikalardan Sorumlu Başkan Yardımcısı Drew Nelson, petrol ve doğal gaz sektöründen aktarılan ileri sondaj teknolojilerinin jeotermal kaynaklara erişimi genişlettiğini belirtti. Uluslararası Enerji Ajansı'nın analizlerine atıfta bulunan Nelson, gerekli politikaların uygulanması ve maliyetlerin düşmesi halinde 2050'ye kadar 800 gigavatın üzerinde jeotermal elektrik üretim kapasitesine ulaşılabileceğini aktardı.
IGNIS H2 Energy'den Cannur Bozkurt, jeotermal yatırımların önündeki temel engellerin arama aşamasındaki belirsizlikler, finansman açığı ve izin süreçleri olduğunu vurguladı. Damn(us) Enerji'den Nusret Cömert ise petrol ve doğal gaz sektörünün teknik uzmanlığından yararlanılabileceğine dikkat çekti: “Bir enerji kaynağını geliştirmek yalnızca onu keşfetmekle ilgili değildir; riskleri yönetmek, sermaye çekmek ve enerjiyi güvenilir biçimde piyasaya sunmak gerekir.”
BBVA temsilcisi Francisco de Borja Sáez-Montagut Revenga, yeni teknolojilerin daha fazla jeotermal projeyi finanse edilebilir hâle getirdiğini, ancak kaynakların doğrulanması ve yatırım maliyetlerinin düşürülmesinin belirleyici olmaya devam ettiğini belirtti. Avrupa Komisyonu'ndan Beatriz Yordi ise jeotermalin enerji arz güvenliğini güçlendirme ve fosil yakıt bağımlılığını azaltma potansiyeline dikkat çekti.
Oturumda özellikle ilk arama ve sondaj yatırımlarının riskini azaltacak kamu destekleri, garantiler ve yeni finansman mekanizmalarının gerekliliği öne çıktı. Nelson'ın “İlk arama aşamasındaki risklerin azaltılması” sözleriyle özetlediği öncelik, jeotermal enerjinin teknik potansiyelinin ekonomik değere dönüşmesinde kritik bir eşik olarak değerlendirildi.
İklim Finansmanında 1,3 Trilyon Dolar Hedefi İçin Özel Sermaye Harekete Geçirilmeli…Gelişmekte olan ülkelerin iklim yatırımlarına yönelik yıllık finansmanın 2035'e kadar 1,3 trilyon dolara çıkarılması hedefi, kamu kaynaklarının ötesinde özel sermayenin çok daha büyük ölçekte harekete geçirilmesini gerektiriyor. COP31 kapsamında Mavi Bölge'deki Birleşmiş Milletler Pavilyonu'nda düzenlenen “Milyarlardan 1,3 Trilyon Dolara” başlıklı oturumda, iklim finansmanındaki açığın kapatılması için yatırım risklerinin paylaşılması, düzenleyici belirsizliklerin azaltılması ve finansman modellerinin dönüştürülmesi ele alındı.
Glasgow Net Sıfır İçin Finans İttifakı (GFANZ) Eş Başkanı Mary Schapiro'nun moderatörlüğünüüstlendiği oturumda BBVA CEO'su Onur Genç, Alterra CEO'su Majid Al Suwaidi, LondonSchool of Economics'ten Sir Nicholas Stern, Dünya Bankası Grubu Genel Müdürü PaschalDonohoe ve Federated Hermes CEO'su Saker Nusseibeh, iklim yatırımlarının ölçeklendirilmesine yönelik çözüm önerilerini paylaştılar.
Stern, 1,3 trilyon dolarlık yıllık finansman ihtiyacının yaklaşık yarısının özel sektörden, dörtte birinin çok taraflı kalkınma bankalarından, kalan bölümünün ise hibeler ve düşük maliyetli kaynaklardan karşılanması gerektiğini belirtti: “Bu, 21. yüzyılın büyüme hikâyesi. Ancak bunun gerçekleşmesi için yatırım yapmak gerekiyor.”
Onur Genç, gelişmekte olan ekonomilerde uzun vadeli iklim yatırımlarının önündeki temel engellerin gelir belirsizliği, düzenleyici riskler ve kur dalgalanmaları olduğunu vurguladı. BBVA'nın sürdürülebilir finansman faaliyetlerine değinen Genç, bankaların dönüşümdeki rolünün ekonomik değer yaratmakla doğrudan bağlantılı olduğunu şu sözlerle ifade etti: “Bunu hem sorumluluğumuz olduğu hem de iyi bir iş fırsatı sunduğu için yapmalıyız.”
Majid Al Suwaidi, Alterra'nın özel sermayeyi iklim yatırımlarına çekmek için geliştirdiği ortaklık modellerini anlatarak BBVA ile kurdukları işbirliğini örnek gösterdi. Dünya Bankası'ndan Paschal Donohoe, son 12 ayda 48 milyar doları özel sermayeden olmak üzere toplam 96 milyar dolarlık finansmanın harekete geçirildiğini aktardı. Saker Nusseibeh ise gelişmekte olan piyasalardaki iklim yatırımlarının yalnızca sürdürülebilirlik sorumluluğu olarak değil, ekonomik getiri sağlayan fırsatlar olarak değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Panelde öne çıkan görüş şuydu: Finansman açığının kapatılmasında belirleyici olan, yalnızca daha fazla sermaye bulmak değil, güvenilir yatırım ortamı, öngörülebilir gelir modelleri ve kamu ile özel sektör arasında risk paylaşımı sağlayarak mevcut sermayeyi iklim yatırımlarına yönlendirebilmek.
